Thema Gezonde bodem en gewassen

Het agrovoedingssysteem van de toekomst moet op een ecologisch en socio-economisch veerkrachtige manier kwaliteitsvolle en gezonde voedergewassen en voedingsproducten opleveren. De meest duurzame productie komt tot stand door te streven naar een optimale gezondheid van plant en bodem. Daar zet ILVO op in.

ILVO ENGAGEERT ZICH VOOR:

Plantengezondheid: ziekten en plagen

De gezondheid van planten wordt in grote mate bepaald door de aan- of afwezigheid van schadelijke organismen, maar ook door de gevoeligheid en afweermogelijkheden van de planten. ILVO’s onderzoek naar ziekten en plagen op planten heeft drie speerpunten:

  1. Het blijvend anticiperen op mogelijke nieuwe bedreigende schadelijke organismen om vroegtijdig en adequaat te kunnen ingrijpen. Het ILVO-onderzoek is sterk internationaal georiënteerd. Dat is nodig, onder meer om het verhoogde risico te onderzoeken op insleep, verspreiding en impact door nieuwe schadelijke organismen. Vooral de sterk geïntensifieerde handel, maar ook het veranderende klimaat, versterken deze fenomenen.
  2. Het ontwikkelen van beheersstrategieën voor belangrijke ziekten en plagen in onze teelten in het kader van Integrated Pest Management (IPM). De Vlaamse productie moet inzetten op teeltsystemen die leiden tot ‘high value crops’ met lage residu’s van gewasbeschermingsmiddelen. Teeltzekerheid, maar ook meerwaarde-creatie staan hierbij centraal.
  3. Het conditioneren van de bodem. Het besef groeit dat een gezond bodemleven - het geheel aan schimmels, bacteriën en levende organismen- , zelfs misschien meer dan de fysieke en minerale samenstelling van de bodem invloed uitoefent op de weerbaarheid en veerkracht van de planten, zodat ziekten en plagen onderdrukt worden. We zetten in op bodemonderzoek, omdat de bodem – in tegenstelling tot het klimaat – wel degelijk bewerkt en beheerd wordt in functie van de plantengezondheid.

Mengteelten en teeltrotaties

Mengteelten – het gelijktijdig telen van meerdere gewassen op hetzelfde perceel – kunnen heel wat voordelen bieden. Zo helpen ze de landbouwer om de ziekte- en plaagdruk beter te controleren, zijn teelt beter aan te passen aan wisselende en extreme weersomstandigheden, verhoogde buffercapaciteit te voorzien, diversiteit te leveren en de bodem te verbeteren. Agroforestry is een voorbeeld van dergelijke gemengde teeltsystemen, maar ook complexe mengsels op basis van groenbedekkers, grasklaver, kruidenrijke graslanden verdienen de nodige aandacht.

Het ontwikkelen van mengteelten en ook van ruimere teeltrotaties is een belangrijke opgave voor de toekomst. Beide bieden kansen om economische meerwaarde te creëren en zullen ook noodzakelijk zijn om goed om te gaan met de gevolgen van de klimaatverandering. ILVO focust daarom zijn veredelings- en selectieprogramma’s van plantenrassen op het creëren van een betere veerkracht ten opzichte van de nieuwe klimaatomstandigheden. Daarnaast moet gezocht worden naar geschikte teelttechnieken. De combinatie van die twee kennisdomeinen zal de basis vormen voor een succesvolle introductie in de praktijk.

Focus op gezonde bodem

De bodemkwaliteit op en rond het landbouwbedrijf wordt in belangrijke mate bepaald door de beheerpraktijken van de landbouwer. Denk maar aan het gebruik van meststoffen, bodem-verbeterende middelen en gewasbeschermingsmiddelen, mechanisatie, aangepaste gewassen en gewasrotaties. ILVO wil met zijn onderzoek de landbouwer helpen om de chemische, fysische en biologische bodemkwaliteit te sturen. Het doel: de onkruid- en ziektedruk in de gewassen verminderen en een goede en kwaliteitsvolle opbrengsten realiseren. Belangrijk zijn een aangepaste voorziening van zuurstof en water, een goede benutting van nutriënten zoals stikstof en fosfor, en een goede bewerkbaarheid en doorwortelbaarheid van de veldgrond.

Vruchtbaarheid en bodemmicrobioom

De bodem heeft een grote invloed op de groei en gezondheid van planten. Onder bodem verstaan we zowel de grond zoals in de veldteelten, als de substraten en matten zoals gebruikt in de tuinbouw. De bodem bepaalt de plantengezondheid op twee verschillende fronten:

  1. Enerzijds zijn er schadelijke organismen die in de bodem overleven en het wortelsysteem aantasten.
  2. Anderzijds dirigeert de bodem de eigenschappen van planten en beïnvloedt hij de afweer tegen ziekten en plagen, ook bovengronds.

De bodemsamenstelling en de directe omgeving van de wortels, de rhizosfeer, spelen in beide gevallen een belangrijke rol. ILVO zet in op onderzoek naar bodemcondities en microbiologie die de invloed van ziekten en plagen onderdrukken. Het microbioom in de bodem vormt een belangrijk uitgangspunt binnen ons systeemonderzoek.

Mestverwerking en -behandeling

ILVO zal ook gericht onderzoek voeren naar de behandeling en verwerking van mest en organische restproducten voordat ze toegepast worden in de bodem. Die behandeling is nodig om de weerbaarheid en functionaliteit van de bodem te verhogen, maar ook om het risico op insleep van menselijke pathogenen en antibioticaresiduen via de mest te beperken. Deze insleep heeft immers een direct effect op het bodemmicrobioom, maar ook op het microbioom van de bovengrondse plantenmassa. Insleep kan ook leiden tot een besmetting van de ruimere omgeving, bijvoorbeeld door uitspoeling naar oppervlakte- en grondwater.

Ook interessant