Onderzoeksproject Zijn er nieuwe risico's voor planten en plantaardige producten in België?

Algemeen kader

Het project EMPHYPEST heeft de fytosanitaire status in België geëvalueerd van 6 gereguleerde plantschadelijke schimmels en 5 plantschadelijke insecten, telkens bij welbepaalde waardplanten en/of sectoren (fruitteelt, sierteelt, bossen, natuur) waarin ze zouden kunnen voorkomen. De vraag was of de schimmels en insecten aan- of afwezig bleken te zijn op ons grondgebied. Het antwoord was over het algemeen neen, behoudens in twee relatief beheersbare gevallen. Bij de schimmels en oömyceten werden de target pathogenen niet gedetecteerd, behalve Phytophthora pluvialis (op Pseudotsuga, een naaldboom) in Wallonië. Bij de insecten werden de meeste soorten niet teruggevonden, behalve Pochazia shantungensis, tijdens een interceptie (een controle van geïmorteerde waardplanten uit Zuid-Europa).
EMPHYPEST kadert in de EU quarantaine wetgeving, en in het bijzonder richtlijn EU/2019/2072. Daarin worden gereguleerde plantschadelijke organismen opgelijst en wordt er vervolgens een plan opgemaakt om de fytosanitaire risico’s voor Europa op te volgen en te kijken of er strenge beheersingsacties nodig zijn.

Onderzoeksaanpak

Concreet moesten volgende schimmels (en oömyceten) en insecten worden gecheckt op aanwezigheid: Colletotrichum fructicola en C. siamense bij appel, peer en aardbei, Phytophthora pluvialis bij douglasspar, Phytophthora nemorosa en Phytophthora hibernalis in de sierteeltsector en Phytophthora austrocedri bij wilde jeneverbes. In het entomologisch onderzoek speurden de onderzoekers naar Chionaspis pinifoliae (een schildluis), Crisicoccus pini (een wolluis) en Toumeyella parvicornis (een dopluis) op dennen, de mot Garella musculana bij walnoot en de polyfage gevleugelde cicade Pochazia shantungensis. De statusbepaling van al deze pathogenen gebeurde via gerichte surveys, in elk specifiek geval bij de waardplanten en de risicosectoren. Hierbij werden in bepaalde gevallen eerst detectie- of analysemethodes gevalideerd of ontwikkeld. Stalen werden gedurende 2 jaren genomen tijdens relevante periodes. Al of niet na stockage werden de stalen geanalyseerd volgens de meest toepasselijke methode voor detectie en identificatie van de betreffende organismen.

Relevantie/Valorisatie

Bij de schimmels en oömyceten werden van alle target pathogenen enkel Phytophthora pluvialis aangetroffen, in Wallonië, op Pseudotsuga (een naaldboom). Dit was een eerste vaststelling voor het Europees vasteland. Vermoedelijk is de pathogeen latent op grotere schaal aanwezig dan oorspronkelijk gedacht maar moeilijk op te sporen. De schade door Phytophthora pluvialis lijkt beperkt, mogelijks doordat de meest vatbare waardplant voor deze pathogeen (Tsuga) slechts beperkt aanwezig is in België. Hoewel bij de andere surveys van bv. Phytophthora nemorosa de target niet gevonden werd, gaf die survey wel een waardevol beeld van andere aanwezige Phytophthora soorten: 22 soorten werden gedetecteerd, waarvan vijf eerste vaststellingen voor België.
Ook bij de insecten werden de meeste soorten niet teruggevonden, behalve Pochazia shantungensis. Die vaststellingen werden geklasseerd als intercepties: ze gebeurden na recente import van waardplanten uit Zuid-Europa, maar bij intense opvolging van de omgeving werden geen verdere vaststellingen gedaan.
Het inschatten van het risico en de statusbepaling van gereguleerde organismen in het kader van de EU quarantaine wetgeving gebeurt op basis van wetenschappelijk verantwoorde methodes. De wetgeving legt tegenwoordig ook een grotere nadruk op preventie. Daaraan leverde het project ook een bijdrage, door het verhogen van het bewustzijn rond deze organismen bij wetenschappers, operatoren, en het publiek.

Financiering

FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de voedselketen en Leefmilieu