Nieuws Potentieel innovatieve (meng)teelten en teelttechnieken getoond op tweede demodag PPAE in Hansbeke

19/08/2021
landbouwers luisteren en kijken bij een velddemo over de mengteelt kuilmais klimboon
De 200 deelnemers kregen uitleg over o.a. de proef met mengteelt kuilmaïs-klimboon

Na één jaar experimenteren met agro-ecologische teeltmaatregelen toonden de partners van het Proefplatform Agro-ecologie Hansbeke op het 50 ha grote terrein de eerste interessante resultaten. Proeven met mengteelten van een productiegewas met een vlinderbloemige waren een succes. Ook het toepassen van compostthee en van stalmest in het najaar leverde interessante resultaten op, net als experimenten met mulch als onkruidbestrijding, zaaien zonder ploegen en droogtetolerante grassen.

Maar liefst 200 geïnteresseerden kwamen luisteren naar de ervaringen van de betrokken landbouwers, loonwerkers en onderzoekers. Minister van landbouw Hilde Crevits gaf daarbij een overzicht van maatregelen die landbouwers kunnen bijstaan om een aantal milieu-uitdagingen aan te gaan.

Bio-teler en mede-eigenaar van het domein Felix de Bousies (PHAE) toonde zich optimistisch over de evolutie die zijn bedrijf doormaakt: “Ook zonder ploegen en kunstmest zijn we erin geslaagd om degelijke opbrengsten te bekomen in granen en zelfs betere opbrengsten in tijdelijk grasland, met een hoge voederwaarde en kwaliteit. Daarenboven zien we nu al dat de bodemstructuur en het bodemleven erop vooruitgaan.”

Expert-consulent Alain Peeters (RHEA) benadrukte nog eens hoe waardevol het proefplatform is: “Een agro-ecologisch praktijkbedrijf dat nauw opgevolgd en begeleid wordt door onderzoekers en experten is van onschatbare waarde voor de ontwikkeling van agro-ecologie als wetenschap. Het is ook een mooi instrument om aan kennisdeling te doen, daarom communiceren we intensief over de veldwerkzaamheden en experimenten via de blog.”

Onderzoeker Koen Willekens (ILVO) uitte zich hoopvol over het lopend aantal initiatieven en aanvragen: “Er is binnen Vlaanderen maar ook binnen Europa duidelijk interesse in het proefplatform en in de geteste agro-ecologische principes als mogelijk antwoord op de Green Deal ambities van Europa. Dat we bovendien de evolutie van het bodemleven en de bodemkwaliteit nauwgezet gaan monitoren, is een grote meerwaarde voor het landbouwkundig onderzoek.”

Vlaams minister van Landbouw Hilde Crevits gaf toelichting bij de nieuwe pre-ecoregelingen van de Vlaamse overheid: “Het is belangrijk dat innovatieve recepten voor een duurzame toekomst van de landbouw op deze manier getest en gedemonstreerd worden. Door dit proefplatform te ondersteunen, maar ook met de nieuwe pre-ecoregelingen, willen we landbouwers ondersteunen om enkele bewezen agro-ecologische praktijken op hun bedrijf te gaan toepassen. We willen daarbij ook duidelijk maken dat deze maatregelen nuttig kunnen zijn binnen verschillende bedrijfstypes, of ze nu groot, klein, bio of gangbaar zijn.”

Lees de ILVO blog

Het team van PPAE Hansbeke blogt regelmatig over de experimenten op het terrein.

een groepje deelnemers staat te praten in de grasklaver tijdens de demodag in Hansbeke detailfoto van de bonen die langs de maisstengels groeien Vlaams minister van Landbouw Hilde Crevits poseert bij het veld met kuilmais-klimboon De deelnemers van de demodag luisteren naar de experten veldbordje met opschrift Engels raaigras en rode klaver Vlaams minister van landbouw Hilde Crevits geeft een speech tijdens de demodag in Hansbeke Alain Peeters en Felix de Bousies Deelnemers luisteren naar de experten tijdens de demodag, hier bij het standje over bakgranen De haldrup landbouwmachine voor oogsten en analyseren van kleine proefpercelen of plotjes

Een overzicht van de getoonde proeven en resultaten, met volgende agro-ecologische principes in het achterhoofd:

1. Bewust kiezen voor gewassen die het bodemleven, de bodemstructuur en het koolstofgehalte in de bodem op verschillende manieren bevorderen.

Mengteelt kuilmaïs-klimboon

Het nieuwe VLAIO LA-traject Farmers’ benefits wil melkveehouders alternatieven bieden voor de klassieke rotaties kuilmaïs-gras en maïs-maïs. In dat kader ligt in Hansbeke een verkennende proef kuilmaïs-klimboon aan. Klimboon kan als vlinderbloemige stikstof uit de lucht opnemen, dus vraagt geen extra bemesting. Bovendien passen beide teelten goed bij elkaar en kunnen ze samen geoogst, gehakseld, ingekuild en vervoederd worden. Het resultaat is ruwvoeder met een hoger gehalte (lokaal geteeld) eiwit, en hopelijk een positief effect op de bodem. Een verkennende proef te PHAE is alvast beloftevol. Zowel de bonen als de maïs zijn goed ontwikkeld. Koen Willekens (ILVO): “Nu zijn we benieuwd naar het effect op de bodemkwaliteit en de stikstofbeschikbaarheid in de bodem, wanneer de mengteelt wordt ingelast in zo’n typische melkveerotatie.” In Oostenrijk en Duitsland komt deze praktijk al voor, net als bij een landbouwer in Oost-Vlaanderen die het project mee initieerde.

Mengteelt brouwgerst-erwt

Een andere mengteelt die met succes getest werd in Hansbeke is brouwgerst-erwt. Bedoeling was om de gerst eruit te triëren en te leveren aan lokale brouwerijen, maar het mengsel werd uiteindelijk als gehele plant silage geoogst om dan in te kuilen als veevoeder. De opbrengst was mooi (+-7ton ds/ha) en ook mechanische onkruidbestrijding in de proef was een succes.

Teelt van meer diverse (bak)granen

Er werden dit jaar verschillende proeven gedaan op eenkoorn, baktarwe, bakrogge en spelt, dat laatste in samenwerking met het West-Vlaamse proef- en kenniscentrum Inagro. Gemeten opbrengsten van tarwe, spelt en rogge waren gemiddeld resp. 2,9, 4,2 en 4,6 ton per ha. In een nieuw project dat net werd goedgekeurd, gaan ILVO en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek INBO verder onderzoeken hoe je bakgranen op een duurzame manier teelt, en wat die teelten opleveren aan biodiversiteit (onkruidenflora, insecten, akkervogels). Hansbeke zal opnieuw een van de testlocaties zijn.

Droogtetolerante grassen voor een klimaatrobuuste melkveehouderij

Veredelaars en kenniscentra werken al enkele jaren aan een nieuwe generatie droogtetolerante grassen. Maar brengen die in de praktijk ook voldoende op om interessant te zijn voor melkveehouders? Zijn ze voedzaam en lekker genoeg voor het melkvee, zowel vers als ingekuild? En wat is het effect op de melkgift en -kwaliteit? In Hansbeke wordt voor het VLAIO LA-traject Klimgras de opbrengst en voederwaarde van de droogtetolerante grassen rietzwenkgras en kropaar getest en vergeleken met Engels raaigras. Dit zowel in monocultuur als in mengteelt met rode klaver. Maarten Cromheeke (ILVO): “In de eerste snede brachten ze dit jaar evenveel op als standaard grassen (in droge stof). Het is nog wachten op de resultaten van de voederwaarde, graasproef en opnameproef, maar dit lijkt er dus op te wijzen dat droogtetolerante grassen ook in niet-droge jaren een goede keuze zijn. Verder onderzoek zal de komende drie jaar uitwijzen hoe deze grassen gedijen en wat het effect is wanneer ze vervoederd worden in een melkveerantsoen.”

Biomax als bodemverbeterende groenbedekker

Biomax is een uitgekiend mengsel van groenbedekkers dat de bodemvruchtbaarheid verhoogt door de bodemstructuur te verbeteren, het bodemleven te bevorderen en het koolstofgehalte te verhogen. Er is niet één recept, want het mengsel wordt aangepast aan de bodem, het klimaat en de voor- en nateelt. Het kan tot 10 verschillende eenjarige planten bevatten, die op verschillende manieren wortelen en verschillende nuttige insecten, bacteriën en schimmels aantrekken. De soorten die in Hansbeke werden ingezaaid zijn zonnebloem, facelia, Alexandrijnse klaver, wikke, voedererwt, veldboon en vlas. Het effect op de bodem zal de komende jaren intensief gemonitord worden.

2. Minimale bodembewerking om bodemstructuur en bodemleven te begunstigen en verlies aan koolstof te vermijden.

Zaaien zonder ploegen

Kan je wel een goede opbrengst halen bij zaaien zonder ploegen? De ervaringen in Hansbeke zijn positief. Het biologisch graan kent een degelijke opbrengst (3-4 ton/ha) en ook in de proeven met kuilmaïs-klimboon en Biomax was de opkomst en opbrengst goed.

Felix de Bousies (PHAE): “Daarmee is voor mij een taboe doorbroken. Met minimale bodembewerking heb ik toch een mooie opbrengst, in tonnage en in kwaliteit. Mijn kosten zijn bovendien lager en de prijs die ik ervoor krijg hoger.”

3. Externe inputs zoals chemische gewasbescherming en kunstmest vermijden.

In plaats daarvan werken met organische meststoffen, vlinderbloemigen, natuurlijke vijanden en de grond altijd bedekt houden.

Mulchen

Mulchen als barrière tegen onkruid én tegen vochtverlies uit de bodem werd getest in Hansbeke, met wisselend succes. In een experiment remde een mengsel van gras en houtsnippers als mulch toegepast vóór en na de zaai van kuilmaïs-klimboon de groei van dat gewas. Koen Willekens (ILVO): “Mulch wordt toegepast om droogte te counteren maar door het zeer natte weer dit jaar is de laag sterk gaan verteren, wat een zekere stikstofhonger heeft veroorzaakt. Met zuiver gras zou dit minder een probleem kunnen zijn geweest. Toepassing na de zaai bleek meer gepast, omdat doorzaai de mulchlaag niet intact liet.” Op het bedrijf werd eerder al een goed ontwikkelde Biomax met de roller-crimper neergelegd. In deze onkruidwerende mulchlaag werd vervolgens met succes rechtstreeks graan ingezaaid.

Compostthee

Compostthee is een cultuur van micro-organismen op basis van compost en organische voeding. Compostthee kan aangewend worden voor het enten van de bodem met nuttige microbiologie. Er zijn aanwijzingen dat toepassing op gewassen de productie en gezondheid ervan kunnen verbeteren. Koen Willekens (ILVO): “Compostthee is een minder bekend product, dat wel aan een opmars bezig is. Daarom onderzoeken wij in een proef in Hansbeke met baktarwe en -rogge als testgewas of het effectief de productie en kwaliteit ervan kan verbeteren. Een halve ton meeropbrengst voor de tarwe dit jaar lijkt dit te bevestigen.”

Stalmest toepassen in het najaar voor een teelt van wintergraan

Stalmest kan toegepast worden in het najaar, maar heeft dat ook zin? Samen met Inagro werd in Hansbeke een eerste proef uitgevoerd met geitenstalmest voor spelt na scheuren van tijdelijk grasland. De resultaten zijn interessant: het leverde een hogere biomassaopbrengst en stikstofopname op door een hogere stikstofbeschikbaarheid. De korrelopbrengst kwam echter gelijk uit voor bemeste en niet-bemeste variant (+- 4,2 ton/ha). Uit analyse moet nog blijken of het eiwitgehalte in de korrel hoger ligt voor de bemeste variant. Koen Willekens (ILVO): “In het najaar zagen we al een hogere stikstofbeschikbaarheid, wat het uitspoelingsrisico enigszins verhoogt. Dit kan tegengegaan worden door vroeger te zaaien. Zaaien in september (als proefvariant) lukte ditmaal niet door een aanhoudend droge nazomer. Vroege zaai betekent ook dat het graan als vanggewas kan dienen voor de stikstof vrijgesteld uit het gescheurde grasland.”

4. Risicospreiding door gewasdiversificatie en kringlopen sluiten door planten en dieren op een bedrijf te combineren.

Evolutie naar een gemengd landbouwsysteem met gesloten kringlopen

Landbouwer Felix de Bousies bracht de afgelopen jaren meer variatie in zijn teeltrotatie in, plant dit najaar walnoten aan om ook fruit en hout (lange termijn) als gewas op het bedrijf te introduceren en bereidt zich voor om terug vee te houden, al dan niet in samenwerking met collega-landbouwers. Die transitie van een gespecialiseerd akkerbouwbedrijf naar een gemengd landbouwbedrijf – met alle obstakels, opportuniteiten en betrokken partijen – is interessant studiemateriaal voor collega-landbouwers die een gelijkaardige evolutie willen doormaken. PHAE is daarom één van de 12 pilootsites die in het kader van het Europese project Agromix door onderzoekers opgevolgd worden. Jolien Bracke (ILVO): “De bedoeling is heel hands on kennis te verzamelen over omschakelen naar agroforestry en andere gemengde teeltsystemen, en die kennis vervolgens beschikbaar te stellen voor landbouwers over heel Europa. In totaal zullen we lessen trekken uit een kleine 100 praktijkcases in 13 landen.”

Vragen?

Contacteer ons

Nele Jacobs

Communicatie ILVO

Koen Willekens

Expert bodembeheer, biologische en agro-ecologische teeltsystemen en compostering

Pieter Vermeersch

Coördinator Living Lab Agro-ecologie en Biologische Landbouw

Ook interessant

Projectnieuws 23/08/2021

Restaarde proper terug naar de akker?

foto van de plant knolcyperus
Besmette restaarde van aardappelen en wortelgroenten vrij krijgen van aaltjes en knolcyperus, én een pilootinstallatie opzetten in een verwerkend bedrijf, dat is het doel van het vervolgproject op Res...