Thema Plattelandsontwikkeling in de metropool Vlaanderen

Vlaanderen wordt vaak bestempeld als metropolitaan of urbaan gebied, een sterk verstedelijkte regio die een veelheid aan functies vervult en waar stad en platteland in elkaar overlopen. In de metropool Vlaanderen ligt toegankelijke open ruimte binnen ieders bereik. Dat brengt uitdagingen met zich mee, maar ook kansen.

Luchtfoto van een Vlaamse lintbebouwing met huizen en erachter tuinen die het achterliggende landschap afsnijden en afboorden
ILVO ENGAGEERT ZICH VOOR:

Het platteland als resource

De open ruimte is van cruciaal belang voor onze voedselproductie, maar ook in het licht van de klimaatverandering: om het hitte-eilandeffect te temperen of om overstromingen op te vangen. Ze zorgt voor biodiversiteit en vormt het landschap waarin stedelingen ontspannen en recreëren. Het platteland beschikt niet alleen over natuurlijke, maar ook over menselijke hulpbronnen. De aanwezigheid van menselijk en intellectueel kapitaal biedt heel wat kansen voor de ontwikkeling van de open ruimte. We kunnen de open ruimte of het platteland dus beschouwen als een belangrijke resource, met een intrinsieke kracht om transities en innovaties in te zetten.

Overlegprocessen op het platteland ondersteunen

Toch staat het platteland steeds meer onder druk. De wereld waarin we leven verandert voortdurend en globalisering, klimaatverandering, verstedelijking en bevolkingsgroei zijn maar enkele van de uitdagingen waar we mee geconfronteerd worden.

Diverse actoren, zoals landbouw, natuur, toerisme, bewoners, ondernemers, landeigenaars, vastgoedsector, overheden … zijn betrokken bij de evoluties op het platteland. Deze actoren zijn meestal georganiseerd en kunnen op uiteenlopende manieren hun belangen tot hun recht laten komen, zowel in de publieke ruimte als in de beleidsorganen.

De dynamiek tussen deze actoren leidt tot veranderingsprocessen op het platteland. We willen de diversiteit aan belangen en verwachtingen van deze actoren in kaart brengen en de processen van belangenarticulatie begrijpen. Vanuit zijn opgebouwde expertise wil ILVO deze processen, waarin diverse actoren uit de landbouw- en voedingssector met elkaar in overleg treden, begeleiden.

Behoud van de open ruimte

ILVO neemt een unieke plaats in in het onderzoek naar plattelandsontwikkeling in Vlaanderen. Zo hebben we veel expertise in huis in de ruimtelijke veranderingen op het platteland en de open ruimte. ILVO zal het onderzoek om deze te kwantificeren en in kaart te brengen, onverminderd voortzetten. Zo helpt ons onderzoek mee zoeken naar manieren om beleidsmatig om te gaan met de druk op de open ruimte. Het kan daarbij gaan om innovatieve strategieën en instrumenten voor het behoud en beheer van de open ruimte, maar ook om innovatieve vormen van meervoudig ruimtegebruik.

Het is belangrijk dat we onszelf de vraag stellen welk landbouwsysteem het beste aansluit bij de troeven en potenties van een bepaald gebied, welke rol de landbouwer daarin kan opnemen en hoe hij daarin ondersteund kan worden. De verwevenheid van stad en platteland, de dialoog tussen de verschillende actoren en het monitoren van de leefbaarheid van het platteland, zijn hierbij belangrijke strategische uitdagingen.

Nieuwe actoren transformeren het landschap

De instroom van nieuwe actoren, niet-landbouwers, zorgt voor sociale veranderingen op het platteland. Deze nieuwe actoren kijken op een andere manier naar het platteland en hebben andere verwachtingen. Bovendien krijgen andere mensen verantwoordelijkheid bij beslissingen over het landgebruik, waardoor nieuwe machtsrelaties ontstaan.

Deze nieuwe actoren en hun activiteiten transformeren het landschap. Vruchtbare gronden en gezonde bodems worden ingenomen door allerlei activiteiten. Woonkernen breiden uit, wegen worden aangelegd en oppervlaktes worden verhard. Ook stedelijke functies vinden steeds meer hun weg naar het platteland: wonen, industrie, infrastructuur, havenuitbreiding, kleinschalige economische activiteiten enzovoort.

Veerkrachtig platteland

Hoe groot de impact is van dergelijke veranderingen, wordt mee bepaald door de veerkracht van het platteland: de capaciteit van een landbouwgebied om zich zo aan te passen aan veranderende omstandigheden dat de levensstandaard behouden blijft. Het gaat daarbij zowel om de inherente economische, ecologisch als sociaal-culturele kenmerken van een bepaalde plattelandsregio.

Via verschillende onderzoeksporen zal ILVO scenario’s onderzoeken over hoe we het platteland ten volle als een resource kunnen gebruiken en de ligging in een metropolitaan gebied als kans kunnen beschouwen. Ook onderzoek naar zogenaamde ‘groene’ en ‘blauwe’ diensten past in dit kader.

Contacteer een expert

Ook interessant

Projectrapport 19/11/2021

Boer ruimt veld

Eindrapport Boer ruimt veld
Ontharding als middel om open ruimte te realiseren