Onderzoeksproject Detectie en remediatie van bodemverdichting
Algemeen kader
Het DEREBO-project mikt op het vinden van een betrouwbare, vlotte methode om de mate van bodemverdichting op perceelsniveau te evalueren, en zelfs de ruimtelijke spreiding van de bodemverdichting over het perceel. Tegelijk wordt er gekeken wat het effect is van (een combinatie aan) innovatieve bodembeheersmaatregelen om bodemverdichting duurzaam te remediëren.
Een recente Europese studie schat dat tussen de 25 en 52% van de Vlaamse landbouwbodems problematisch verdicht zijn in de ondergrond (30-60cm) (Harbo et al. 2025). Deze verdichting wordt veroorzaakt door het gebruik van zware landbouwmachines onder natte omstandigheden. De gevolgen zijn een beperking van de productiecapaciteit van de bodem, een verminderd waterbergend vermogen en meer kans op af- en uitspoeling van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen. Ook de koolstofvastlegging en bodembiodiversiteit komen hierdoor onder druk. Vlaanderen blijkt extra kwetsbaar door het toegenomen aandeel van gewassen die laat in de herfst geoogst worden (maïs en aardappelen) en door de vele kleine percelen met een relatief groter aandeel kopakker waar de machines moeten draaien.
Onderzoeksaanpak
De onderzoekers integreren bestaande remote en proximal sensing technieken om de mate en ruimtelijke spreiding van bodemverdichting op perceelsniveau te kennen en te visualiseren. Ze gebruiken de data van veldproeven met tests van diverse bodembeheersmaatregelen om de nodige inzichten te krijgen over remediëringen voor bodemverdichting. Ook metingen op praktijkpercelen van landbouwers worden ingezet. Er is een bewuste strategie van vroege participatie door landbouwers. De potentiële maatregelen worden telkens getoetst aan de socio-economische realiteit van de landbouwsector. Via participatieve workshops, met technische en economische effecten van anti-verdichtingsstrategieën en combinaties van innovatieve bodembeheersmaatregelen trachten de onderzoeker een werkelijke praktijkverandering te bevorderen.
Relevantie/Valorisatie
We verwachten empirische duidelijkheid over welke technieken het meest geschikt zijn om bodemverdichting te detecteren op perceelsniveau en op een duurzame manier te remediëren. De kans dat de landbouwers de innovatieve technieken ook zullen toepassen is gemaximaliseerd door hun betrokkenheid in het onderzoeksproces. Effectieve remediatie van bodemverdichting heeft ook aantrekkelijke effecten: het behoud of herstel van de bodemkwaliteit, een betere waterberging in de bodem en bijgevolg minder kans op erosie, wateroverlast en/of modderstromen en een verlaging van de N2O-uitstoot. Zowel de betere waterberging en –voorziening als de reductie van de NO2-emissies dragen tevens bij aan het verwezenlijken van ontwikkelingsdoelstelling (Sustainable Development Goal of SDG) 13 (klimaatactie) van de 2030 Agenda voor Duurzame Ontwikkeling (www.sdgs.be) en de operationele doelen voor waterzekerheid in Vlaanderen van de Vlaamse Overheid en de Water reslience strategy van de EU.
Financiering
VLAIO - Agentschap Innoveren & Ondernemen