Persbericht Landbouw en natuur vinden elkaar in boerderijcompost: lokale kringlopen als antwoord op grote uitdagingen

Een nieuw wettelijk kader geeft Vlaamse landbouwers binnenkort de mogelijkheid om landbouw- en natuurreststromen op het eigen bedrijf te composteren. Dat is niet alleen goed nieuws voor geïnteresseerde landbouwers, ook voor de rest van de samenleving worden heel wat positieve effecten verwacht. “Landbouw, landschap, klimaat, milieu, economie en voedselzekerheid: iedereen vaart hier wel bij”, breken het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) en het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) samen een lans voor boerderijcompostering.

Ruim 130 geïnteresseerden zakten op maandag 14 september af naar Hansbeke voor het ILVO-ANB-event ‘Aan de slag met boerderijcompostering’. Afvalstoffenmaatschappij OVAM gaf toelichting bij het nieuw wettelijk kader dat momenteel door de Vlaamse overheid administratief wordt voorbereid, en Vlaams minister voor Omgeving & Landbouw Jo Brouns gaf een demonstratie compostkeren.

Vlaams minister voor Omgeving & Landbouw Jo Brouns: “Boerderijcompostering is een win-win voor landbouw en natuur en biedt ook kansen om onze strategische autonomie en voedselzekerheid te versterken, door onze landbouw minder afhankelijk te maken van buitenlandse kunstmeststoffen.”

Boerderijcompost: emissiearme bemestingsvorm

Boerderijcompost is een complete, emissiearme bemestingsvorm met bewezen positieve effecten op bodem en gewas. Het wordt gemaakt door groene, stikstofrijke reststromen zoals gewasresten of grasmaaisel te mengen met bruine, koolstofrijke reststromen zoals houtsnippers of en stro. Onder de juiste condities (warmte, vocht, zuurstof) en met een goede opvolging (keren, bevochtigen, beluchten) geeft dat al vanaf acht weken een aarde-achtige bodemverbeteraar.

Uit eerste toelichtingen van het wettelijk kader blijkt dat landbouwers zowel alleen als in samenwerkingsverbanden van maximaal drie landbouwers zullen mogen composteren. De compost zal enkel toegepast mogen worden op landbouwgronden die ze zelf in gebruik hebben. Als aanvulling op de eigen reststromen zal gewerkt mogen worden met reststromen uit natuur-, bos- en landschapsbeheer. Vandaar ook de betrokkenheid van natuurorganisaties: hun terreinen produceren jaarlijks heel wat biomassarestromen.

Voordelen op boerderijniveau

Met boerderijcompost kunnen landbouwers de kwaliteit van landbouwgronden opprikken. En dat is nodig. Volgens de Europese Commissie is 60 tot 70% van de Europese bodems in slechte staat, en in België heeft ongeveer de helft van alle landbouwbodems een organische koolstofgehalte onder de streefzone (Bodemkundige Dienst van België). Boerderijcompostering pakt die uitdaging op meerdere fronten tegelijk aan, weet ILVO uit 25 jaar compostonderzoek, langetermijnveldproeven en samenwerkingen met pionierende landbouwers en natuurorganisaties.

Koen Willekens, boerderijcomposteringsexpert (ILVO): “Compost is niet alleen een bron van voedingsstoffen, maar ook van organische stof, bodembiologie en carbonaten (‘kalk’). Geregeld compost toedienen levert een bodem op die beter bestand is tegen droogte en overvloedige regenval, beter tegen erosie beschermd wordt, minder nutriënten verliest en stabielere gewasopbrengsten geeft.”

Effect op gewasopbrengst en bodemkwaliteit

Samenvattende tabel met effecten bij regelmatig gebruik van boerderijcompost op productieve landbouwgrond:

Bron: ILVO, meer info in het online Compostdossier

Voordelen op collectief niveau

De aandacht voor boerderijcompostering komt niet toevallig op een moment van geopolitieke spanningen. Die verstoren de tot voor kort evidente beschikbaarheid van kunstmest en jagen prijzen de hoogte in. Het was één van de redenen waarom de Europese Commissie enkele maanden geleden nog met 540 miljoen euro noodhulp over de brug kwam om landbouwers het hoofd boven water te helpen houden. Het plan kreeg echter ook kritiek omdat het onvoldoende zou inzetten op de uitbouw van alternatieven die Europa minder afhankelijk maken van buitenlandse en fossiele kunstmeststoffen.

Daar kan boerderijcompostering toe bijdragen. Bovendien levert die piste heel wat bijkomstige voordelen op voor natuur en landschap, benadrukt het Agentschap voor Natuur en Bos. De organisatie werkt samen met ILVO aan een pilootproject rond collectieve boerderijcompostering.

Goedele Van der Spiegel, administrateur-generaal (ANB): “Door natuurbeheerresten te composteren, recycleren landbouwers stikstof en andere voedingselementen uit onze natuurgebieden tot een waardevolle bodemverbeteraar die bovendien de import van kunstmeststoffen van buitenaf helpt afbouwen. Dat is een win-win situatie waarbij landbouwdoelen en natuurdoelen elkaar versterken.”

Oproep tot regionale samenwerking

Ondanks alle voordelen verwachten ILVO en ANB niet meteen een stormloop zodra het wettelijk kader administratief rond is. Aan de slag gaan met boerderijcompostering vraagt immers heel wat inspanningen van landbouwers, zeker als zij het alleen doen. Samenwerken in regionale verbanden met andere landbouwers en natuurbeheerders moet hier soelaas bieden.

Dat blijkt ook te werken, zo demonstreert een succesvol pilootproject in het Grenspark Groot Saeftinghe aan de Antwerpse Linkerscheldeoever. Landbouwers, natuurorganisaties en gebiedswerkers slaan er de handen in elkaar: ze maken samen afspraken met de natuurorganisaties, controleren op verontreiniging, delen compostkeerders en leren samen bij over het composteerproces en de toepassing. Op die manier worden landbouwers ondersteund en ontzorgd en blijkt boerderijcompostering voor meer van hen een haalbare kaart.

Beleidsmakers en overheden spelen hierin geen onbelangrijke rol, zo blijkt. Naast ANB zijn ook heel wat andere instellingen eigenaar van nuttige biomassareststromen. De inzetbaarheid van zulke stromen lijkt een belangrijke succesfactor te gaan worden. Maar ook zekerheid en duidelijkheid zijn van belang.

Hans Vandermaelen, onderzoeker gebiedsgerichte samenwerking en landgebruik (ILVO): “Landbouwers kunnen pas starten als er een compostkeerder is, loonwerkers kopen pas een keerder als er voldoende werk is, en natuurorganisaties gaan hun beheerresten geen nieuwe bestemming geven als de aangenomen volumes verwaarloosbaar klein blijven.”

ILVO en ANB benadrukken daarom het belang van een duidelijke toekomstvisie om deze kip-en-ei-problemen te doorbreken.